Van'ın Bahçesaray ilçesinde yaşayan Efendi Ceylan ile Abdulaziz Kayan, küçük yaşlarda dedelerinden öğrendikleri hallaçlık mesleğini yarım asırdır büyük bir özveriyle sürdürüyor. Bahçesaray ilçesine 10 kilometre uzaklıkta bulunan 100 haneli Çatbayır Mahallesi'nde yaşayan bu iki usta, unutulmaya yüz tutmuş bir geleneğin ilçedeki son temsilcileri olarak dikkat çekiyor. Geçmişte mahallede yaklaşık 30 kişinin geçim kaynağı olan bu zahmetli meslek, günümüzde teknolojinin gelişmesiyle birlikte yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmış durumda. Yaz aylarında kırkılan koyunların yünleri, ustaların elinde geleneksel yöntemlerle yeniden hayat buluyor. Yünler önce yıkanıp kurutuluyor, ardından yay şeklindeki özel aletler ve tokmaklar yardımıyla kabartılarak ince tabakalar haline getiriliyor. Mahalle sakinlerinin de desteğiyle ayaklarla dövülerek şekillendirilen bu yünler; yorgan, yastık, keçe, yün halı ve kışın dondurucu soğuklarına karşı koruma sağlayan çoban kepeneğine dönüştürülüyor.
Ritmik seslerle gelenek yaşatılıyor
Tek katlı, toprak damlı evlerin üzerinde çalışma yapan hallaç ustaları, yay ve tokmağın çıkardığı ritmik seslerle mahallede geçmişten günümüze uzanan bir kültürü yaşatıyor. Oldukça zahmetli aşamalardan geçen yünler, ustaların tecrübeli ellerinde kullanıma hazır hale getiriliyor. Yaklaşık 50 yıldır bu mesleği icra eden 9 çocuk babası Efendi Ceylan, geçmişte hallaçlığın bölgedeki en önemli geçim kaynaklarından biri olduğunu vurguluyor. Teknolojinin yaygınlaşmasıyla birlikte hallaçlığa olan ilginin azaldığını belirten Ceylan, eskiden Hakkari, Bitlis ve Van gibi çevre illerden kendilerine yoğun talep geldiğini ifade ediyor. Ceylan, gelişen teknolojiyle birlikte mesleğin bitme noktasına geldiğini, gençlerin ise bu zahmetli işe yeterince heves göstermediğini üzülerek dile getiriyor.
Geçmişin gözde mesleği yok oluyor
8 çocuk babası Abdulaziz Kayan ise 50 yıl önce yolların ve fabrikaların olmadığı dönemlerde insanların ihtiyaçlarını tamamen el emeğiyle karşıladığını anlatıyor. O yıllarda hallaçlığın çok gözde bir meslek olduğunu belirten Kayan, bazen 40 gün boyunca evlerinden uzak kalarak çevre illerde yün halı ve keçe işlediklerini hatırlatıyor. Günümüzde ise ulaşım imkanlarının artması ve hazır ürünlerin her yerde satılması, bu geleneksel zanaatın önemini yitirmesine neden olmuş durumda. Mahalle muhtarı Eyüp Kayan da mesleğin gelecek kuşaklara aktarılması için çaba gösterdiklerini belirtiyor. Eskiden mahalle nüfusunun büyük bir kısmının bu işle uğraştığını hatırlatan muhtar, kültürün yaşatılması adına gençlerin ustaları takip ettiğini ve bu geleneği sürdürmek istediklerini ifade ediyor. Ancak mahallede kalan sadece 3 usta, kendilerinden sonra bu kadim zanaatın tamamen yok olmasından büyük endişe duyuyor.
