Kürt dili ve edebiyatı açısından tarihi öneme sahip dev bir arşiv, yıllar süren çalışmaların ardından gün yüzüne çıkarıldı. Mardin Artuklu Üniversitesi öncülüğünde hazırlanan “Jaba Koleksiyonu”, 15 ciltlik kapsamlı bir külliyat olarak akademi ve kültür dünyasına kazandırıldı.
Rusya’dan Mardin’e uzanan uzun yolculuk
19. yüzyılda Rus Konsolosu Alexandre Jaba tarafından derlenen ve uzun yıllar Rusya’daki kütüphanelerde saklanan bu arşiv, yaklaşık 170 yıl sonra yeniden bilimsel dolaşıma girdi.
Projeye ilişkin değerlendirmelerde bulunan MAÜ Rektörü İbrahim Özcoşar, çalışmanın temelinin 2009 yılında atıldığını ve yıllar içinde kurumsal birikimle büyüdüğünü ifade etti.
Akademik altyapıdan doğan büyük proje
Üniversite bünyesinde kurulan Yaşayan Diller Enstitüsü ve Kürt Dili bölümleriyle birlikte klasik Kürt edebiyatının sistematik biçimde toplanması hedeflendi.
Bu süreçte hem lisans hem lisansüstü programlarla akademik üretim güçlendirilirken, arşiv çalışmaları da uluslararası boyuta taşındı.
Koleksiyonun mimarları: Yıldırım ve Kırkan
Projede emeği geçen isimler arasında merhum Kadri Yıldırım ve Doç. Dr. Ahmet Kırkan öne çıkıyor.
2013 yılında Rusya’daki arşivlerin Türkiye’ye kazandırılması için başlatılan süreç, 2019’dan itibaren hız kazanarak somut bir projeye dönüştü.
15 ciltte Kürt edebiyatının hafızası
Yayımlanan koleksiyon, toplam 15 ciltten oluşuyor.
Bu kapsamda 39 farklı esere ait 69 el yazması metin yer alıyor. Külliyatta, Kürt edebiyatının temel taşları arasında kabul edilen Ehmedê Xanî, Feqiyê Teyran ve Melayê Bateyî gibi önemli isimlerin eserleri bulunuyor.
Ayrıca dilbilim çalışmaları, halk edebiyatı örnekleri ve tarihsel belgeler de koleksiyonun önemli parçaları arasında yer alıyor.
Devlet desteğiyle tamamlandı
Projenin yayımlanma süreci, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile yapılan iş birliği sayesinde tamamlandı.
Yetkililer, akademisyenlerden oluşan bir ekip tarafından hazırlanan bu çalışmanın tıpkıbasım olarak yayımlandığını ve araştırmacılara açık hale getirildiğini belirtti.
Kültürel hafıza yeniden inşa ediliyor
Yaklaşık iki asırlık birikimi günümüze taşıyan Jaba Koleksiyonu, sadece bir arşiv değil; aynı zamanda Kürt dilinin ve edebiyatının tarihsel sürekliliğini ortaya koyan güçlü bir kaynak niteliği taşıyor.
Bu çalışma, bölgenin kültürel mirasının korunması ve akademik üretimin derinleşmesi açısından yeni bir dönemin kapısını aralıyor.
