Diyarbakır’ın UNESCO listesindeki en önemli miras alanı için zaman daralıyor. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Eşbaşkanı Serra Bucak, Surlar ve Hevsel Bahçeleri’ndeki sorunların yalnızca yeni bir rapor hazırlanarak çözülemeyeceğini belirterek tüm kurumların görev üstleneceği ortak bir eylem planı istedi.
Çağrı, Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı’nın yönetim planını güncelleme çalışmaları sırasında geldi. Kent Konseyinin düzenlediği toplantıda, 2015 tarihli planın 2020’de yenilenmesi gerekirken sürecin işletilemediği, aradan geçen yıllarda yapılaşma ve alan yönetimine ilişkin sorunların büyüdüğü belirtildi.
Bucak, yeni yönetim planının hazırlanmasının tek başına yeterli olmayacağını vurguladı. Yerel yönetimler, ilgili bakanlıklar, kamu kurumları, akademisyenler, meslek odaları ve sivil toplumun hangi sorumlulukları üstleneceğinin açık biçimde belirlenmesini istedi.
PLANIN BEŞ YIL ÖNCE YENİLENMESİ GEREKİYORDU
Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı, 2015 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı. Alanın yönetim sisteminde, planın beş yılda bir gözden geçirilmesi ve güncellenmesi öngörülüyordu. UNESCO’ya bağlı ICOMOS’un değerlendirme belgelerinde de yönetim planının her beş yılda bir yenilenmesi gerektiği belirtiliyor.
Bu takvime göre ilk kapsamlı güncellemenin 2020’de yapılması gerekiyordu. Ancak söz konusu çalışma tamamlanamadı. Bucak, gecikmenin 2016 sonrasında Alan Yönetim Başkanlığında yaşanan yetki ve yönetim boşluğuyla bağlantılı olduğunu savundu.
Büyükşehir Belediyesinin açıklamasına göre yeni plan için hazırlıklar Mayıs 2026’da tamamlandı, saha çalışmaları ise haziran ayında başladı. Güncelleme sürecinin amacı, dünya mirası alanının güncel durumunu belirlemek ve koruma politikalarını yeniden oluşturmak.
UNESCO KARARLARINDA DA DİKKAT ÇEKİLDİ
Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri’nin korunmasına ilişkin sorunlar yalnızca yerel toplantıların gündeminde değil. UNESCO Dünya Mirası Komitesi, alanla ilgili koruma durumunu 2016’dan bu yana farklı yıllarda değerlendirdi.
2022’de gerçekleştirilen UNESCO Dünya Miras Merkezi ve ICOMOS ortak izleme misyonunun ardından hazırlanan değerlendirmede, kültürel peyzajın bütünlüğü ve kültürel öneminde yaşanan kayıplara dikkat çekildi. UNESCO’nun 2025 tarihli kararında ise Hevsel Bahçeleri için ayrıntılı analizlerin ve olası arazi yönetimi stratejilerinin hızlandırılması istendi.
Bu değerlendirmeler, alanın Dünya Mirası Listesi’nden çıkarıldığı anlamına gelmiyor. Ancak yapılaşma, arazi kullanımı, koruma uygulamaları ve kurumlar arasındaki koordinasyonun uluslararası düzeyde yakından izlendiğini gösteriyor.
“RAPOR YETMEZ, SORUMLULAR BELİRLENMELİ”
Serra Bucak, toplantıda yaptığı konuşmada güncellenmiş bir yönetim planının ancak uygulama gücüyle anlam kazanacağını söyledi. Bucak’a göre bundan sonraki temel soru, hazırlanan raporda ne yazdığından çok hangi kurumun nerede ve nasıl sorumluluk üstleneceği olacak.
Bucak; yapılaşmaya müdahale edilmesi, denetimlerin yürütülmesi, Hevsel Bahçeleri’nin tarımsal ve ekolojik yapısının korunması ile merkezi yönetimle kurulacak ilişkinin ortak bir program içinde ele alınmasını istedi.
Yerel yönetimlerin Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı başta olmak üzere ilgili bütün kurumlarla görüşmesi gerektiğini belirten Bucak, geçmişte verilen ruhsatların da koruma ölçütleri kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini savundu.
EYLEM PLANINDA HANGİ BAŞLIKLAR YER ALACAK?
Toplantıda eylem planının ayrıntılı takvimi henüz açıklanmadı. Ancak yapılan değerlendirmeler, hazırlanacak programda şu başlıkların öne çıkacağını gösteriyor:
Koruma alanındaki yapılaşmanın denetlenmesi
Hevsel Bahçeleri’ndeki arazi kullanımının izlenmesi
Dicle Nehri ve kültürel peyzaj ilişkisinin korunması
Kurumların görev ve yetkilerinin netleştirilmesi
Geçmiş ruhsat ve projelerin koruma kriterleriyle incelenmesi
Yerel yönetimler ile bakanlıklar arasında koordinasyon kurulması
Akademisyenlerin, meslek odalarının ve sivil toplumun sürece katılması
Uygulamaların düzenli olarak izlenmesi ve kamuoyuna açıklanması
Çand Amed Kültür ve Kongre Merkezi’ndeki bilgilendirme toplantısına ilçe belediye eşbaşkanları, Büyükşehir Belediyesi yöneticileri, akademisyenler, Kent Konseyi üyeleri ve yurttaşlar katıldı. Kent Konseyi Eşbaşkanı Serdar Keskin, İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanı Murat Eminoğlu ve şehir plancısı Serdar Nizamoğlu da sürece ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
