Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), ücretsiz ulaşım hakkı bulunan engelli bireylerin özel halk otobüslerine alınmadığı veya kendilerinden ücret talep edildiği yönündeki iddialar üzerine resen inceleme başlattı.
Toplu Taşıma Krizi Yaşanmıştı
31 Mart 2024 yerel seçimleri öncesinde Diyarbakır’da toplu taşıma krizi yaşanmıştı. Özel halk otobüsü işletmecileri, mevcut ücretlerin geçimlerini sağlamada yetersiz kaldığını belirterek belediyeden ücretsiz kartlı yolcular için verilen destek ücretlerinin artırılmasını talep etmişti.
İşletmeciler, taleplerinin karşılanmaması üzerine 11 Haziran 2024’te eyleme giderek ilk olarak abonman kartlarını iptal etmiş, ardından ücretsiz kartlarla yapılan binişleri durdurmuştu. Bu durum özellikle yaşlılar, engelliler ve öğrenciler için mağduriyet yaratmıştı.
Belediye ile Protokol İmzalandı
Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Eş Başkanları Serra Bucak ve Doğan Hatun, 26 Kasım 2024’te 53 Nolu Özel Halk Otobüsleri Karayolu Yolcu Taşıma Kooperatifi ile görüşerek bazı maddelerde anlaşmaya vardı.
İmzalanan protokolle;
- 65 yaş üstü ve engelli bireylerin ücretsiz taşınması
- Şoförlerin en az yüzde 20’sinin kadınlardan oluşması
Sürücülere yılda dört kez eğitim verilmesi
gibi konularda mutabakat sağlandı. Bu anlaşma kapsamında 150 araçlık kooperatif yeniden ücretsiz ve abonman kartlı yolcuları taşımaya başladı.
Ancak görüşmelere dahil edilmediklerini belirten 50 araçlık Öz Diyarbakır Özel Halk Otobüsleri Kooperatifi, sorunun devam ettiğini savundu.
3 Kurumdan Görüş Alındı
TİHEK, inceleme kapsamında Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi ile birlikte iki kooperatiften yazılı görüş istedi.
Kooperatifler savunmalarında, ücretsiz yolcu taşınmasının kendileri için mali yük oluşturduğunu ve belediyeden yeterli destek alamadıklarını belirtti. Ayrıca Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından araç başına aylık 3 bin 375 lira gelir desteği verildiğini ifade etti.
“Ücretsiz Ulaşım Engellenemez”
TİHEK ise mevzuata göre özel toplu taşıma işletmelerinin engelliler için belediyeden maddi destek almasının zorunlu olmadığını, bu desteğin belediyelerin takdirinde olduğunu vurguladı.
Kararda, belediyeden maddi destek alınmamasının engelli bireylerin ücretsiz ulaşım hakkının engellenmesi için meşru bir gerekçe sayılamayacağı ifade edildi.
İki Kooperatife Para Cezası
Yapılan değerlendirme sonucunda Diyarbakır Büyükşehir Belediyesinin ayrımcılık yasağını ihlal etmediğine karar verildi.
Buna karşılık;
- Öz Diyarbakır Özel Halk Otobüsleri Şehiriçi Karayolu Yolcu Taşıma Kooperatifi
- 53 Nolu Diyarbakır Büyükşehir Özel Halk Otobüsleri Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi
hakkında 256 bin 357’şer lira idari para cezası uygulanmasına hükmedildi.
