Mem û Zin, Kürt şair, alim ve düşünür Ahmed-i Hani tarafından yazılan ve 1695 yılında tamamlanan klasik bir aşk destanıdır. "Kürt edebiyatının yalnızca en bilinen değil, aynı zamanda en derin anlamlar taşıyan eserlerinden biridir."
MEKAN VE KARAKTERLER
Hikaye, Botan Bölgesi ve Cizre çevresinde geçer. Cizre Beyi Mir Zeynuddin’in kız kardeşleri Zin ve Siti, eserin merkezindeki kadın karakterlerdir. Mem, Tacdin’in dostu; bilgeliği, temiz kalbi ve sadakatiyle öne çıkan ana kahramandır.
AŞKIN BAŞLANGICI
Mart ayında şenliklerde gençler kıyafet değiştirerek eğlencelere katılır. Mem, Zin’i görür ve ilk bakışta aşık olur. "Zin de Mem’e aynı derinlikle bağlanır." Fitneci Bekir, bu aşkı Bey’e bildirir.
ENGELLER VE İHANET
Beyin hizmetkarı Beko, kıskançlık ve çıkarları nedeniyle bu aşka karşı çıkar. Söylediği yalanlar, yalnızca iki âşığı değil, tüm kaderi değiştirir. "Bey öfkelenir, Mem’i zindana attırır ve bu aşkı kesin olarak yasaklar."
TRAJEDİK SON
Mem, zindanda hasret ve keder içinde hayatını kaybeder. "Zin ise sevdiğinin mezarı başında günlerce bekler ve orada can verir." Kavuşamayan iki âşık, ölümle birlikte ebediyete karışır.
ANLAM VE MİRAS
Mem û Zin, yalnızca bir aşk hikâyesi değil; zulme, sınıfsal engellere ve adaletsizliğe karşı bir ağıttır. "Cizre’deki Mem û Zin Türbesi bugün hâlâ ziyaret edilir." Eser, 1991’de Türkiye’nin ilk Kürtçe filmi olarak sinemaya da aktarılmıştır.
