Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu bölgeleri, aşiret sisteminin halen geçerli olduğu bölgelerimiz olarak bilinmektedir. Dev bir aile olarak görülebilecek aşiretler, geniş nüfusları ve etki alanlarıyla öne çıkmaktadırlar. Bu aşiretlerden biri de Muş bölgesinde ikamet eden Haseanan aşireti elbette. İnternette aşiret hakkında bilgi edinmek isteyenler Hasenan aşireti nüfusu kaç kişi gibi konuları araştırıyor.
Muş bölgesinin en büyük aşiretlerinden biri olan Hasenan aşireti, diğer aşiretlerle de akrabalık ilişkilerine sahiptir ve uzun süredir varlığını sürdürmektedir. Bu nedenle aslında Hasenan aşireti tarih olarak, biraz da Muş tarihiyle eşdeğer ya da paralellikler taşıyor diyebiliriz. Zaten Doğu Anadolu üzerine araştırma yapanların Hasenan aşireti hakkında araştırmalar yapması da bu yüzden.
Biz de bu yazımızda Hasenan aşiretiyle ilgili bildiklerimizi toparlayacak, Hasenan Aşireti nüfusu ne kadar ve aşiret Muş bölgesinde ne kadar zamandır ikamet ediyor inceleyecek ve sizlerin merakını gidereceğiz. İyi okumalar.
Hasenan Aşireti Kimdir?
Türkiye’de aşiret yapısının tarihsel olarak varlığını sürdürdüğü Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde öne çıkan topluluklardan biri Hasenan Aşiretidir. Tarihsel kaynaklara göre Hasenan Aşireti’nin bölgedeki varlığı 15. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Bu yönüyle aşiret, yalnızca sosyal bir yapı değil, aynı zamanda bölge tarihinin önemli bir parçası olarak değerlendirilmektedir.
Aşiretin adı bazı kaynaklarda Husnan, Husenan, Hasena ya da Hasnan şeklinde de geçmektedir. Farklı yazım biçimleri bulunmasına rağmen tarihsel süreklilik açısından aynı aşireti ifade etmektedir.
Hasenan Aşireti Kökeni ve Tarihsel Süreç
Hasenan Aşireti’nin kesin anayurduna dair net bir kayıt bulunmamakla birlikte, araştırmacılar aşiretin Zap bölgesi üzerinden Doğu Anadolu’ya göç ettiğini düşünmektedir. Bu görüşün temelinde, 14. yüzyılda Zap çevresinde yaşayan Kürt aşiretlerinden “Hasnan” adıyla söz eden bazı Arap seyyahların kayıtları yer almaktadır.
Osmanlı döneminde Hasenan Aşireti, devletle zaman zaman sorunlu, zaman zaman ise güçlü ilişkiler kurmuştur. II. Mahmut döneminde İran sınır hattındaki ilişkiler nedeniyle uyarılan aşiret, buna rağmen 1829, 1854 ve 1877 Osmanlı-Rus savaşlarında Osmanlı Devleti’ne destek vermiştir.
II. Abdülhamit döneminde ise Hasenan Aşireti, bölgedeki en etkili topluluklardan biri hâline gelmiştir. Aşiretin önde gelen isimlerinden Mustafa Bey, Hamidiye Alayları içinde önemli bir konumda yer almış, Hasenan Aşireti bu alaylara 2 bin 160 kişiyle katkı sağlamıştır.
Cumhuriyet Dönemi ve Göçler
yüzyıl başları Hasenan Aşireti için önemli kırılmaların yaşandığı bir dönem olmuştur. Birinci Dünya Savaşı yıllarında ortaya çıkan ekonomik sıkıntılar nedeniyle aşiretin bazı kolları Muş’un Malazgirt ilçesine bağlı Gümüşpınar Köyü’nden göç etmiştir.
Bu göçler zamanla Mardin, Şanlıurfa, Manisa ve Bursa gibi illere kadar uzanmıştır. Özellikle Salihli, İnegöl ve Nilüfer ilçelerine yerleşen kollar, sonraki yıllarda Muş’a geri dönmemiştir.
Cumhuriyet’in ilk yıllarında ise aşiretin liderliğini üstlenen Miralay Halit Bey, 1925 yılında yaşanan Şeyh Sait İsyanı’na destek verdiği gerekçesiyle tutuklanmış, bu süreç aşiret açısından yeni bir dönemin başlangıcı olmuştur.
Hasenan Aşireti Nüfusu Kaçtır?
Hasenan Aşireti, çok kollu ve geniş aile yapısına sahip büyük aşiretlerden biridir. Aşiretin yedi ana kola ayrılması ve bu kolların kendi içinde farklı ailelere bölünmesi, nüfusun genişliğini daha da artırmaktadır.
Hasenan Aşireti mensupları yalnızca Türkiye ile sınırlı değildir. İran, Irak, Suriye, Azerbaycan ve Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde de aşiret üyeleri yaşamaktadır.
Hasenan Aşireti Federasyonu Başkanı Şehmus Altundağ, 2022 yılında yaptığı açıklamada aşiretin toplam nüfusunun 3 milyonu aştığını ifade etmiştir. Açıklamaya göre aşiret, Türkiye’de 45 ilde yoğunluk göstermektedir.
Hasenan Aşireti Nereli?
Hasenan Aşireti’nin tarihsel merkezi Muş olarak kabul edilmektedir. Yaklaşık 600 yıldır bu bölgede varlığını sürdüren aşiretin kalbi, Muş’un Malazgirt ilçesidir. Aşiret burada hem nüfus hem de sosyal etki bakımından önemli bir yere sahiptir.
Merkez Muş olmakla birlikte Hasenan Aşireti mensuplarının yaşadığı başlıca bölgeler şunlardır:
- Malazgirt
- Hınıs
- Tunceli
- Siverek Ovası
- Mardin Ovası
- Ceylanpınar
- Aşkale
- Karayazı
Hasenan Aşireti Kolları
Hasenan Aşireti, arşiv belgeleri ve secerelere göre yedi ana koldan oluşmaktadır. Aşiretin soy ağacı, aile büyükleri tarafından derlenerek kayıt altına alınmıştır.
Hasenan Aşireti’nin bilinen kolları şunlardır:
- Seyîdan
- Malbat
- Şêxkî
- Qerecey
- Trokên
- Guloyî
- Torun Axa
Hasenan Aşireti Lideri Kimdir?
Hasenan Aşireti’nde liderlik, dönemsel olarak aşiretin iç yapısına göre belirlenmektedir. Tarihsel süreçte Mustafa Bey ve Miralay Halit Bey gibi isimler aşiretin öne çıkan liderleri arasında yer almıştır.
Hasenan Aşireti günümüzde hâlâ var mı?
Evet. Hasenan Aşireti günümüzde de sosyal, kültürel ve federasyon yapılarıyla varlığını sürdürmektedir ve nüfus olarak büyümeye devam etmektedir.