Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Grup Başkanvekilleri Sezai Temelli ve Gülüstan Kılıç Koçyiğit, kademeli emeklilik koşullarının yeniden düzenlenmesi amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığına kanun teklifi sundu. 8 Eylül 1999 tarihinden sonra ilk kez sigortalı olanların emeklilik koşullarını kapsayan teklifin gerekçesinde, sosyal güvenlik hakkına erişimde hakkaniyetin sağlanması ve mevcut sistemdeki eşitsizliklerin giderilmesi amaçlandı.
YAŞ ŞARTI NEDENİYLE EMEKLİ OLAMAYANLAR İÇİN DÜZENLEME
Teklifte, 8 Eylül 1999'dan sonra sigortalı olanlardan gerekli sigortalılık süresi, hizmet süresi ve prim gün sayısı koşullarını yerine getiren ancak yaş şartını karşılayamayanlara yaşlılık aylığı bağlanması öngörülüyor. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na eklenmesi teklif edilen geçici 113'üncü maddeye göre, kapsama giren yurttaşların düzenlemenin yayımlanmasının ardından Sosyal Güvenlik Kurumuna yazılı başvuruda bulunması gerekecek. Uygulamaya ilişkin usul ve esasları ise kurum belirleyecek.
"EMEKLİLİK HAKKI TEMEL BİR SOSYAL HAKTIR"
Kanun teklifinin gerekçesinde emekliliğin, yurttaşların çalışma hayatları boyunca ürettikleri değerin, ödedikleri primlerin ve harcadıkları emeğin karşılığını alabilmelerini sağlayan temel güvencelerden biri olduğu belirtildi. Gerekçede, 8 Eylül 1999 öncesinde kadınların 20 yıllık sigortalılık süresi ve 5 bin prim günüyle, erkeklerin ise 25 yıllık sigortalılık süresi ve 5 bin prim günüyle yaş şartı aranmaksızın emekli olabildiği ifade edildi. 4447 sayılı Kanun'la yapılan değişikliklerin ardından emeklilikte yaş koşulunun getirildiği, sonraki düzenlemelerle geçiş koşullarının yeniden belirlendiği kaydedildi. 2023 yılında çıkarılan 7438 sayılı Kanun'la 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olanların belirli koşullarla yaş şartı aranmaksızın emekli olabilmesinin önünün açıldığı hatırlatılan gerekçede, sonraki dönemde sigortalı olanların bu düzenlemenin dışında kaldığına dikkat çekildi.
İŞSİZLİK VE GELİR KAYBINA DİKKAT ÇEKİLDİ
Teklifin gerekçesinde, emekliliğe erişimin gecikmesinin yalnızca emeklilik tarihinin ertelenmesi anlamına gelmediği belirtilerek ileri yaşlarda iş bulma güçlüğü, güvencesiz çalışma, düşük ücretler, işsizlik ve gelir kaybının yurttaşların yaşam koşullarını ağırlaştırdığı ifade edildi. Sigortalılık başlangıç tarihleri birbirine yakın olan ve prim yükümlülüklerini yerine getiren yurttaşlar arasındaki emeklilik farklarının adalet, ölçülülük ve eşitlik ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı. Teklifte ayrıca sosyal güvenlik sisteminin uzun vadeli sürdürülebilirliğinin sağlanması, düzenlemenin mali etkilerinin hesaplanarak kamuoyuyla paylaşılması ve finansmanın sosyal devlet ilkesiyle uyumlu biçimde planlanması gerektiği belirtildi.
TEKLİF YASALAŞIRSA NE OLACAK?
Teklifin yasalaşması halinde, kapsam dahilindeki sigortalılardan gerekli prim ve hizmet süresi koşullarını tamamlayan ancak yaş şartını karşılayamayanlar, düzenlemenin yürürlüğe girmesinin ardından SGK'ye yazılı başvuruda bulunarak yaşlılık aylığı talep edebilecek. Teklif, TBMM Başkanlığına sunulan bir kanun teklifi niteliğinde. Düzenlemenin yürürlüğe girmesi için yasama sürecinin tamamlanması gerekiyor.
