Dünya kamuoyu, ABD ile İran arasında İsviçre'de imzalanması beklenen ve bölgedeki tüm dengeleri değiştirebilecek 14 maddelik gizli anlaşma metnini konuşuyor.
ABD ile İran arasında haftalardır perde arkasında yürütülen yoğun diplomasi trafiği, sızdırılan bir taslak metinle yeni bir boyuta taşındı. Suudi Arabistan merkezli El Arabiya kanalının paylaştığı bilgilere göre, 19 Haziran’da İsviçre’nin Bürgenstock kasabasında imzalanması planlanan anlaşma, bölgesel çatışmalardan ekonomik yaptırımlara kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor.
Savaşın sona ermesi ve Hürmüz Boğazı'nın güvenliği
İddia edilen 14 maddelik metin, Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerde çatışmaların durdurulmasını ve tarafların birbirlerinin iç işlerine müdahale etmemesini öngörüyor. Anlaşmanın en dikkat çekici kısımlarından biri de Hürmüz Boğazı'na yönelik adımlar. Metne göre, deniz ablukasının kaldırılması, boğazın 30 gün içinde tam kapasiteyle faaliyete geçmesi ve İran'ın bölgedeki tüm mayınları temizlemesi hedefleniyor.
Ekonomik yaptırımların kaldırılması ve nükleer taahhütler
Ekonomik başlıklar altında, ABD ve müttefiklerinin İran'ın yeniden yapılanması için 300 milyar dolarlık bir destek paketi sunması, İran'ın dondurulmuş fonlarının serbest bırakılması ve ABD'nin uyguladığı birincil ve ikincil yaptırımların tamamen yürürlükten kaldırılması yer alıyor. Bunun karşılığında Tahran yönetiminin, NPT kapsamında nükleer silah üretmeme konusundaki taahhütlerini yinelemesi ve sürecin BM Güvenlik Konseyi tarafından onaylanması bekleniyor.
Trump’tan mali yardıma kesin ret
Anlaşmanın en çok tartışılan maddesi olan 300 milyar dolarlık yeniden yapılanma desteği, bizzat ABD Başkanı Donald Trump tarafından yalanlandı. Trump, "Hiçbir şey ödemiyoruz, 300 milyar dolar harcayacağımız iddiası gerçeği yansıtmıyor" ifadeleriyle iddiaları reddetti. Trump, İran'ın petrol üretimine devam edebileceğini ancak ABD'nin bu süreçte herhangi bir mali yükümlülük altına girmeyeceğini vurguladı.
Bölgesel tepkiler ve belirsizlik sürüyor
Anlaşma iddialarına karşı İsrail kanadından gelen tepkiler ise dikkat çekici. İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, savaşın tüm cephelerde sona ereceği iddiasını reddederek Hizbullah ile olan mücadelenin devam edeceğini belirtti. Öte yandan ABD'nin, İran'ın petrol satışlarına yönelik yaptırımları askıya alma kararı, ekonomik adımların fiilen başladığı şeklinde yorumlandı.
Şu aşamada tarafların resmi bir doğrulama yapmaması nedeniyle metnin nihai hali belirsizliğini koruyor. Trump'ın mutabakat zaptını bizzat kamuoyuna açıklayacağını duyurması, gözlerin İsviçre'deki imza törenine çevrilmesine neden oldu.
