Diyarbakır'ın Çınar ilçesinde, Osmanlı döneminin önemli ilim merkezlerinden biri olan Şeyh Kasım Medresesi ve üzerine inşa edilen tarihi köşk, zamanla gelen etkilere rağmen ayakta kalmayı sürdürüyor. Ancak, büyük ölçüde tahrip olan bu tarihi yapıların restore edilerek gelecek kuşaklara aktarılması gerektiği vurgulanıyor.
Önemli Bir Eğitim Merkezi: Şeyh Kasım Medresesi
Güzelşeyh olarak bilinen ve bugünkü adıyla Altunakar Mahallesi'nde yer alan Şeyh Kasım Medresesi, Osmanlı İmparatorluğu döneminde önemli bir eğitim kurumu olarak öne çıkmakta. Dicle Üniversitesi'nden Prof. Dr. İrfan Yıldız, medresenin sadece bir eğitim alanı değil, aynı zamanda bölgedeki ilim hayatının merkezlerinden biri olduğunu ifade ediyor. Bu medrese, geçmişte birçok müderris yetiştirerek, bölgenin kültürel ve eğitimsel gelişimine önemli katkılarda bulunmuştur.
Tarihi ve İnşa Süreci
Medresenin inşa tarihi ile ilgili kesin bir belge bulunmamakla birlikte, Prof. Dr. Yıldız, yapılan çalışmalar doğrultusunda, medresenin 1850'li yıllardan önce yapıldığını dile getiriyor. Bu bilgi, 2012-2013 yıllarında gerçekleşen yüzey araştırmaları sırasında elde edilen el yazması bir eserden elde edilmiştir. Söz konusu eserde, medresenin kuruluş tarihinin Hicri 1288 ve Miladi 1871 yılına dayandığı bilgisi yer alıyor. Ayrıca, Osmanlı arşivlerinde bulunan 1855 tarihli bir belge de medresenin geçmişine ışık tutuyor.
Mardin Mimari Ekolü
Medresenin, 1900'lü yılların başında Şeyh Kasım’ın oğullarından biri tarafından üzerine eklenen kasrı, mimari açıdan dikkat çekici unsurlar barındırmaktadır. Prof. Dr. Yıldız, bu yapının inşasında Mardin’den gelen Süryani ustaların yanı sıra Sarkis Lole’nin de görev aldığını belirtmektedir. Kasrın mimari stili, Mardin'in kendine has mimari özelliklerini taşımakta ve özellikle bitki motifleri ile süslemeleriyle dikkat çekmektedir. Bu unsurlar, Mardin ve Midyat çevresine özgü olan eski mimari yapıların izlerini yansıtmaktadır.
Restorasyon Çalışmalarının Engelleri
Şeyh Kasım Medresesi ve köşkünün korunması amacıyla başlatılan kazı çalışmaları, yapının temellerinin gün yüzüne çıkmasına yardımcı olmuştur. Ancak, bu değerli tarihî yapının restorasyonu için gerekli projelerin hazır olmasına rağmen, özel mülkiyet ve çok sayıda mirasçının bulunması, restorasyon çalışmalarının önünde ciddi bir engel teşkil ediyor. Prof. Dr. Yıldız, bu yapıların mutlaka restore edilmesi gerektiğini vurgulayarak, bölgenin turizm açısından önemine dikkat çekiyor. Bu anlamda, medrese ve kasrın hem tarihi hem de mimari değerlerinin korunmasının, bölgedeki turist çekim merkezlerinin gelişimine katkıda bulunacağına inanıyor.
