Diyarbakır’ın Bağlar ilçesinde bulunan ve kentin yakın tarihinin en önemli hafıza mekânlarından biri olan eski 5 No’lu Cezaevi, müze ve kültür merkezine dönüşüyor.
2022 yılında boşaltılarak Kültür ve Turizm Bakanlığına devredilen tarihi yapıda yürütülen restorasyon çalışmalarının büyük bölümü tamamlandı. Son çalışmaların ardından cezaevinin 2026 yılı içinde ziyaretçilere açılması planlanıyor.
Ancak 6 Eylül itibarıyla müzenin kesin açılış günü resmi olarak açıklanmış değil.
Hedef Ekim 2026
Diyarbakır Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğünün daha önce açıkladığı takvime göre projenin Diyarbakır Kültür Yolu Festivali’nin gerçekleştirileceği Ekim 2026’ya kadar tamamlanması hedefleniyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı da Diyarbakır Cezaevi’nin müze, tiyatro ve konferans salonları, atölyeler, kütüphane ve açık hava etkinlik alanlarını kapsayan bir kompleks olarak 2026 yılı içerisinde ziyarete açılacağını açıklamıştı.
Son olarak yapıda restorasyonun büyük ölçüde tamamlandığı, çalışmaların çevre düzenlemesi aşamasına geldiği bildirildi.
Üç blok müze, iki blok kültür alanı olacak
Proje yalnızca eski cezaevinin müzeye dönüştürülmesini kapsamıyor.
Beş bloktan oluşan kompleksin üç bloğunun hafıza müzesi ve sergi alanları olarak düzenlenmesi planlanıyor. Diğer iki blok ise kütüphane ve kültür merkezi işlevi görecek.
Tiyatro ve konferans salonları, atölyeler ile açık hava etkinlik alanlarının da yer alacağı kompleksin günün farklı saatlerinde kullanılabilen kapsamlı bir kültür merkezine dönüştürülmesi amaçlanıyor.
Müzenin içeriğinin hazırlanması için Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde bir danışma kurulu da oluşturuldu. Proje hazırlıkları sırasında 1980-1984 yıllarında cezaevinde kalan dönemin tanıklarıyla görüşmeler gerçekleştirildi.
5 No’lu Cezaevi’nin tarihi
Diyarbakır Cezaevi’nin yapımına 1972 yılında başlandı. Yapı 4 Temmuz 1980’de hizmete açıldı.
12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından askeri yönetime devredilen cezaevi, “Sıkıyönetim Askeri Cezaevi” olarak kullanılmaya başlandı.
Özellikle 1980’li yılların ilk yarısında burada yaşanan ağır işkence ve kötü muameleler nedeniyle yapı, Türkiye’nin yakın tarihindeki insan hakları ihlallerinin sembol mekânlarından biri haline geldi.
Yaklaşık 42 yıl cezaevi olarak kullanılan yapı 2022’de boşaltıldı. 25 Ekim 2022’de Kültür ve Turizm Bakanlığına devredilmesinin ardından müze ve kültür merkezine dönüştürülmesi için süreç başlatıldı.
Kapıları bu kez hafızaya açılacak
Restorasyon kapsamında yapının 1980 yılındaki mimari durumunun esas alınması için sonradan eklenen bazı bölümler kaldırıldı ve yapısal güçlendirme çalışmaları gerçekleştirildi.
Temmuz ayında Diyarbakır Anı Müzesi ve Kültür Merkezi’nde incelemelerde bulunan Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy da eski cezaevinin bir hafıza müzesi ve kültür merkezi olarak yeniden işlevlendirileceğini açıkladı.
Çalışmalar tamamlandığında 5 No’lu Cezaevi, 42 yıl boyunca taşıdığı cezaevi işlevinden tamamen farklı bir kimlikle ziyaretçilerini karşılayacak.
Kesin açılış tarihi henüz ilan edilmedi ancak mevcut resmi takvime göre Diyarbakır 5 No’lu Cezaevi’nin 2026 yılı içerisinde, hedeflenen takvimin gerçekleşmesi halinde Ekim ayına kadar müze ve kültür merkezi olarak açılması planlanıyor.
