Rusya'nın St. Petersburg kentindeki bir kütüphanede yıllardır saklanan Kürtçe klasik eser koleksiyonu, Mardin Artuklu Üniversitesi (MAÜ) ile Kültür ve Turizm Bakanlığının ortak çalışması sonucunda gün yüzüne çıktı. 15 ciltlik tıpkıbasım, akademik dünyaya kazandırıldı.
BİR DİPLOMATIN MERAKI VE BİR ÂLİMİN BİLGELİĞİ
Koleksiyonun hikâyesi, 1850'li yıllarda Rusya'nın Erzurum Konsolosu olarak görev yapan Polonya asıllı diplomat Aleksandre Jaba ile başlıyor. Jaba, Kürtleri, Kürt medreselerini ve dilini tanımak için çalışmalar yürüttü. O dönemde savaş koşulları nedeniyle ekonomik sıkıntı yaşayan Molla Mahmud Bayezidi ile tanışan Jaba, ona yardım etti. Bayezidi de önce Kürtçeyi öğretmek için dil bilim kitapları hazırlamaya başladı. Zamanla bu proje büyüdü; medreselerde okutulan kitaplar toplandı, bazıları Bayezidi tarafından bizzat yazıldı veya tercüme edildi. Jaba, bu eserleri konsolosluk aracılığıyla St. Petersburg'a gönderdi. Böylece bugünkü koleksiyonun temeli atılmış oldu.
DOÇ. DR. AHMET KIRIKHAN: HER KİTAP AÇILMAMIŞ BİR MEKTUP GİBİ
MAÜ Yaşayan Diller Enstitüsü Müdürü Doç. Dr. Ahmet Kırıkhan, koleksiyonun üniversite için taşıdığı anlamı şu sözlerle anlattı:
“15 yeni çocuğumuz oldu. Aslında bu kitapları biliyorduk ama 170 yıl önce yazılmış bir mektup bugün elimize ulaştı ve onu açtık. Her bir eser, açılmamış bir mektup gibi. Her birinde aynı heyecanı duyduk.”
Kırıkhan, koleksiyonun, 2021 yılında hayatını kaybeden Prof. Dr. Kadri Yıldırım tarafından 2013'te St. Petersburg'daki kütüphaneden dijitale aktarıldığını ve üniversiteye kazandırıldığını söyledi. Uzun yıllar bekleyen koleksiyon, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Gülşen Orhan'ın yardımı ve Rektör Prof. Dr. İbrahim Özcoşar'ın desteğiyle Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından tıpkıbasım olarak yayımlandı.
BİR KÜLTÜR HAZİNESİ: 15 CİLTTE 69 EL YAZMASI
Koleksiyonda 39 farklı esere ait toplam 69 el yazması nüsha bulunuyor. 13 cilt olarak planlanan seri, bazı ciltlerin kalınlığı nedeniyle 15 cilde ulaştı. İçerikte Melaye Bate, Ahmedi Hani, Fekiye Teyran gibi klasiklerin yanı sıra dil bilim çalışmaları, folklorik metinler, stran (uzun havalar) ve klam (şarkı ve türkü) örnekleri yer alıyor. Ayrıca Yusuf ile Züleyha gibi klasik edebiyat ürünleri de koleksiyonda.
Doç. Dr. Kırıkhan, bu eserler sayesinde araştırmacıların artık çok rahat bir şekilde çalışma yapabileceğini vurgulayarak, “Bunu yüksek lisans ve doktora çalışmalarında kullanacağız. Üniversitemiz Kürt dili ve kültürü alanında en önde gelen üniversite. Mardin gibi dillerin ve kültürlerin bir arada yaşadığı bir merkezde bu çalışmanın yapılması bizi ayrıca mutlu ediyor” dedi.
SIRADA KÜRTÇE DİVANLAR SERİSİ VAR
Kırıkhan, şu anda 30'a yakın divan çalışmasının daha hazır olduğunu, bunların da Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından “Kürtçe Divanlar” serisiyle yayımlanacağını sözlerine ekledi. Emeği geçen herkese teşekkür eden Kırıkhan, koleksiyonun hem üniversite hem de Kürt edebiyatı araştırmaları için büyük bir prestij olduğunu belirtti.
