Diyarbakır’ın Ergani ilçesindeki Çayönü Tepesi, yaklaşık 12 bin yıl öncesine tarihlenen bir yerleşim alanı olarak dikkat çekiyor. Milattan önce 10 binden başlayan yerleşim evrelerine sahip höyük, göçebelikten yerleşik hayata geçişin, avcılık ve toplayıcılıktan tarıma dönüşün izlerini taşıyor. Çayönü Tepesi’nde yapılan kazılarda tarihteki ilk musalla taşı olarak değerlendirilen bir taş bloğu ortaya çıkarıldı; taşın bir parçası kazı alanında, diğer parçası Diyarbakır Müzesi’nde sergileniyor.
KAZI TARİHİ VE MÜZEDEKİ SERGİLEME
Çayönü Tepesi’nde ilk kazılar 1964 yılında Dr. Halet Çambel ve Prof. Dr. Robert J. Braidwood tarafından başlatıldı. Günümüzde kazılar, Çanakkale Uygulamalı Bilimler Fakültesi Müzecilik Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Savaş Sarıaltun başkanlığında devam ediyor. Diyarbakır Müzesi Müdür Vekili Müjdat Gizligöl, müzenin 1934’ten bu yana kültür varlıkları açısından zenginleştiğini ve Çayönü Tepesi buluntularının arkeoloji müzesinde sergilendiğini belirtti.
MUSALLA TAŞI VE NEOLİTİK CENAZE TÖRENLERİ
Kazılarda ortaya çıkan taş, “Kafataslı yapı” olarak adlandırılan bölümde bulunuyor. Taş, Neolitik dönemde ölülerin cenaze törenlerinde uzaklaştırılarak sergilendiği ve çevresinde tören alanları oluşturulduğuna işaret ediyor. Gizligöl, “Ölü gömme ve cenaze ritüelleri Neolitik dönemde de uygulanıyordu. Bu taşın etrafında düzenlenen sekiler, ölen kişinin yakınlarının törene katıldığını gösteriyor. Çayönü insanı ölüye olabildiğince saygı göstermiştir” dedi.
MUSALLA TAŞININ ÖNEMİ
Musalla taşının, Neolitik dönemde cenaze törenlerinin görkemini ve düzenini yansıttığını vurgulayan Gizligöl, taşın bir parçasının müzede, diğer parçasının kazı alanında olduğunu söyledi. Ziyaretçiler hem müzede hem de kazı alanında bu tarihi ritüeli gözlemleyebiliyor.