Anadolu'nun taşlarla süslü tarihi ve kültürel mirası, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın gerçekleştirdiği kapsamlı bir projeyle yeniden gün yüzüne çıkarılıyor. 2024 yılında başlayan Türk-İslam Dönemi Mezar Taşları ve Kitabeleri Ulusal Envanter Projesi çerçevesinde, Diyarbakır'daki tarihi mezar taşları sistematik şekilde belgeleniyor.
Proje Kapsamında İlk Uygulamalar
Projenin ilk saha uygulama aşamaları, 2025 yılında akademik kadro tarafından Tokat, Denizli, İstanbul ve Diyarbakır gibi illerde gerçekleştirildi. Diyarbakır bölgesinde, Fatih Paşa Camisi Haziresi'nde toplamda 99 mezar taşı tespit edilerek kayıtlara geçirildi. Bu çalışma, şehrin tarihi dokusu içerisinde Türk-İslam dönemine ait kültürel mirası belgelenmesi açısından son derece önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Dört İlde 859 Eser Belgeleniyor
Projede ilk yıl içerisinde toplamda 4 ilde 859 eser belgelenmiş durumda. Denizli'nin Acıpayam ilçesindeki mezarlık alanında 243, İstanbul'daki Şeyh Mustafa Devati Haziresi'nde 504, Tokat'taki Mahmutpaşa Camii Haziresi'nde ise 13 eser kayıtlara geçmiştir. Diyarbakır'daki Fatih Paşa Camisi Haziresi'nde ise 99 mezar taşı tespit edilmiştir. Bu veriler, projenin kapsamının genişlemesiyle 2026 yılında 18 ile yayılacak.
Ulusal Dijital Hafıza Oluşturma Amacı
Bu proje sayesinde yalnızca Türk-İslam dönemine ait mezar taşları ve kitabeler tespit edilmekle kalmayacak, aynı zamanda elde edilen tüm veriler ortak bir ulusal veri tabanında toplanacaktır. Kayıt altına alınan eserler; dönem, bölge, malzeme yapısı, yazı türü, sanat üslubu ve kitabe özellikleri gibi çeşitli başlıklar altında bilimsel bir değerlendirmeye tabi tutulacaktır. Gelecek yıllarda yapılan çalışmaların ülke genelini kapsaması ve oluşturulan envanterin araştırmacıları faydalanacağı derinlemesine bir bilimsel kaynak haline getirilmesi bekleniyor.
Kültür ve Turizm Bakanı'nın Açıklamaları
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya üzerinden projeyle ilgili yaptığı açıklamada, "Taşlara kazınmış hafızamızı geleceğe taşıyoruz" ifadelerini kullandı. Türk-İslam medeniyetinin izlerini taşıyan mezar taşları ve kitabeler, bu kapsamda kayıt altına alındığı için oldukça önemli. 2024 yılında başlatılan Türk-İslam Dönemi Mezar Taşları ve Kitabeleri Ulusal Envanter Projesi, 2025 yılında Tokat, Denizli, İstanbul ve Diyarbakır'da başlayan saha çalışmalarının 18 ile yayılma hedefini de içeriyor. Şimdiye kadar yaklaşık 7 bin eserin belgelenmesi gerçekleştirildi.
Geleceğe Aktarılan Tarih
Her bir mezar taşı ve kitabe, sadece bir isimden ibaret olmayıp, yaşadığı dönemin dili, sanatı, inancı, estetik anlayışı ve toplumsal yaşamına dair önemli izler taşıyan tarihi belgeler niteliğindedir. Projenin amaçları arasında, ülkemizin dört bir yanındaki bu eşsiz kültürel mirası ortak bir dijital veri tabanında bir araya getirip, zamanla kapsamlı bir bilimsel külliyat haline getirmek bulunmaktadır. Anadolu'nun taş üzerindeki hafızasını bilimsel yöntemlerle belgeleyerek koruma altına almak ve bu bilgileri gelecek kuşaklara aktarmak, projenin en önemli hedeflerinden biridir.
